sermaye piyasası ders notları
Türkiye’de finansal varlık çıkarma ve sermaye piyasalarında satma yetkisi Anonim şirketlere verilmiştir.
Para piyasası, finansal varlıkların fon arz ve talep süresine göre sınıflandırılmasına örnektir.
Finansal varlıkların aracısız alınıp satıldığı piyasalara Dördüncül piyasa denir.
Rüçhan hakkı, çıkarılacak hisse senetlerinin mevcut hissedarlar tarafından öncelikle satın alınma hakkıdır.
Bir ekonomide herhangi bir zamandaki toplam para miktarına Toplam para arzı denir.
Hazine bonolarının likiditesi devlet tahvillerinden daha yüksektir.
Faiz oranının, tasarruf oranıyla yatırım talebinin karşılaştığı sermaye piyasasında oluştuğunu ileri sürülen faiz teorisi Reel faiz teorisidir.
Dolaşımdaki nakit para+Bankalardaki vadesiz mevduat, dar anlamda para arzını gösterir.
Enflasyonun ve riskin olmadığı durumlarda, finansal varlığın getiri oranı , Reel faiz oranı ile ifade edilir.
Eşit zaman aralıklarıyla yapılan eşit ödemeler dizisine Anüite denir.
Doğrudan halka açık şirket kurarak halka hisse senedi arz edilmesi için gerekli koşullar:
Sermaye piyasasının birtakım kötü olaylarla baltalanmamış olması
Piyasa faiz oranlarının fazla yüksek olmaması
Enflasyonun aşırı olmaması
Halkın tasarruf ve yatırım gücünün yeterli olması
Bir şirketin, hisse senetlerini borsaya kote ettirmekle sağlayacağı en önemli yarar : Hisse senetlerinin pazarlanabilirliğinin artırılması
Bir anonim şirkette ortaklar, üçüncü şahıslara karşı Esas sermaye tutarı kadar sorumludur.
Finansal araçların değeri, bu araçlardan beklenen nakit girişlerinin şimdiki değeriyle belirlenir.
Finansal araçlardan beklenen nakit akışları, riske bağlı olarak değişir.
Enflasyon, finansal varlıkların beklenen nakit akışlarını etkiler.
Finansal araçların vadesi uzadıkça beklenen getiri oranı düşer.
Bir finansal aracın, en az hangi miktarda paraya çevrilebileceğini gösteren özelliğine Bölünebilirlik denir.
Bankalar, genel finans ortaklıkları ve finansal kiralama şirketlerinin kısa vadeli alacaklarını karşılık göstererek çıkardıkları finansal araçlara Varlığa dayalı menkul kıymet denir.
Bankalar tarafından, iskonto edilmiş fiyat üzerinden satılan ve faiz ödemesi yapılmayan finansal araç türü Banka bonosudur.
Bir hisse senedinin üzerinde bulunması gereken bilgiler: Ortaklığın ticaret ünvanı, Esas veya kayıtlı sermaye tutarı,Ortaklığın tescil tarihi, Hisse senedinin nominal değeri
Bir ortaklığın vergi ve faizlerden önceki gelirinin belirli bir kapitalizasyon oranı ile kapitalize edilmesi ile bulunan değere Toplam değer denir.
Sektör analizi kapsamında incelenen konular: Sektörün ekonomik yapısı, Sektördeki işçi örgütleri, Teknik gelişmelerin sektöre etkisi, Hammadde kaynaklarının durumu
Teknik analizde kullanılan yöntemler: Dow teorisi, Ticaret faaliyet yaklaşımı, Sürü başı senetler, Piyasanın teknik durumu
Nama yazılı tahvil, dolaşım yeteneğine göre tahvillerden biridir.
Faiz esnekliği -3 olan bir tahvilde Faiz oranındaki %1 ‘lik değişme tahvil fiyatını %3 oranında değiştirir.
Uzun vadeli borç faizi tutarı 8 milyar TL ve faiz ve vergi öncesi net kazancı 64 milyar TL olan bir ortaklığın faiz kazanç oranı 8 dir.
Sermaye Piyasası Kurulu’nun görev ve yetkileri:
Kamu yararının gerektirdiği hallerde sermaye piyasası araçlarının halka arz ve satışını geçici olarak durdurmak
Sermaye piyasasını ilgilendiren her türlü yayın, duyuru ve reklamları izlemek, yanıltıcı ilan ve reklamları yasaklamak.
Halka açık anonim ortaklıkların genel kurullarında, genel hükümler çerçevesinde vekaleten oy kullanılmasına ilişkin esasları belirlemek.
Menkul kıymet ödünç alma ve verme işlemleri ile açığa satış işlemlerine ilişkin ilke ve esasları belirlemek.
Sermaye Piyasası Kurulu başkanı ve üyelerinin atanması görevi Bakanlar Kurulunun sorumluluğundadır.
Değerlendirme, Sermaye Piyasası Kurulu’nun, sermaye piyasası alanında uygulamaya dönük hukuki sonuç doğuran özel nitelikte idari kararlar alınması kapsamında yürüttüğü görevlerden biridir.
Bir finansal varlık için devamlı bir piyasanın varolabilmesi için gerekli koşullar:
İşlemler arasında çok düşük fiyat farklılıklarının olması
Alım satım işlemlerinin hızla sonuçlanması
Arz ve talep fiyatları arasındaki marjın çok küçük olması
Sık sık el değiştirebilmesi
Sahip olunan bir finansal varlığın fiyatının, belirtilmiş fiyatın altına düşmesi halinde en iyi fiyatla satılmasını içeren emir türüne Zararı durdurma emri adı verilir.
Ortaklığın borsa kotunda yer alan hisse senetlerinin nominal tutarının ödenmiş sermayeye eşit olması menkul kıymetlerin borsa kotundan çıkarılmasını gerektirmez.
Finansal varlıklarda doğrudan çıkarımın tanımı: Finansal varlık çıkaran kurumların finansal varlıklarını aracı kullanmaksızın satmasıdır.
Para arzı, bir ekonomide herhangi bir zamandaki toplam para miktarını ifade eder.
Reel faiz oranı %8 ve beklenen enflasyon oranı %70 ise, nominal faiz oranı %83,6 olur. Nominal = 0,08+0,70+0,08*0,70=83,6
Nominal faiz oranı = reel faiz oranı + Enflasyon oranı + reel faiz oranı x enflasyon oranı
Emisyon primi: Hisse senetlerinin, nominal değerin üzerinde satılması durumunda oluşan primdir.
Kayıtlı sermaye sisteminin özellikleri:
Şirketin hisse senedi satarak sağladığı sermayeye çıkarılmış sermaye denmesi
Kayıtlı sermaye tavanına kadar çıkarılmış sermaye arttırımının şirket yönetim kurulunun kararı ile gerçekleştirilmesi
Kayıtlı sermaye statüsünde olan bir anonim şirketin ana sözleşmesinde yazılı sermayenin, ortaklığın sermaye tavanı olması
Kayıtlı sermaye sistemine geçmek isteyen bir anonim şirketin halka açık şirket olması
Hazinenin iç borçlanma ihtiyacını karşılamak üzere hamiline düzenlenmiş, kısa vadeli borçlanma senetlerine Hazine bonosu denir.
Varlıkların nakde dönüştürülmesi sonucunda elde edilen miktarın, borçlar ödendikten sonra hisse başına düşen kısmına Tasfiye değeri denir.
Firma analizi yapılırken dikkate alınanlar: Firmanın sektördeki rekabet gücü, Firmanın faaliyet etkinliği, Firmanın finansal yapısı, Firma yönetiminin etkinliği
Tahvilin özellikleri: Anonim şirketlerce çıkarılması, Aynı borçlanmayı temsil etmesi durumunda nominal değerlerinin eşit olması, Sahiplerinin her birinin şirkete karşı yükümlülüklerinin aynı olması, Sahiplerinin her birinin haklarının eşit olması
Sermaye Piyasası Kurulunun amaçları:
Tasarrufların menkul kıymetlere yatırılmasını özendirmek
Tasarruf sahiplerinin haklarının korunmasını sağlamak
Ortaklıklarda mülkiyetin yaygınlaştırılmasını sağlamak
Halkın iktisadi kalkınmaya etkin bir şekilde katılımını sağlamak.
Dengeli fonların oluşturulmasının amacı: Çeşitli yatırım araçlarına, riski azaltacak ve devamlı gelir sağlayacak şekilde yatırım yapmak.
Satış garantisiyle aracılık faaliyetinde aracı kurum finansal varlıkları belirlenmiş fiyatla satın almayı kabul eder.
Aracı kuruluş olunabilmesi için gerekli koşullar: Sermayenin SPK tarafından belirlenmiş asgari tutarın altında olmaması, Yetki belgesi alınması, Anonim şirket statüsünde olunması, Hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması, Hisse senetlerinin NAMA (hamiline değil) olması
TC Merkez bankasının fonksiyonları: Bankalara kredi vermek, Milli paranın değerini korumak, Para ve kredi politikasını yürütmek, Açık piyasa işlemleri yapmak.
Açık piyasa işlemleri: Doğrudan alım, Doğrudan satım, Repo, Ters repo
k=zorunlu karşılık oranı. VM=bankalara yatırılan vadesiz mevduat tutarı olduğuna göre yaratılan kaydi para miktarı = (1/k) . VM
Yedek akçeler ve ödenmiş sermaye, ticaret bankalarının özkaynaklarındandır.
Sigorta şirketlerinin, kendi risklerini başka bir sigorta şirketine devretmelerine Reasürans denir.
Sigortacılığın makro ekonomik işlevleri: Sosyal çöküntüyü önlemesi, Önemli bir tasarruf kaynağı olması, Uluslararası ekonomik ilişkileri genişletmesi, Vergi kaynağı olması
Faizsiz bankacılık sisteminde, ortaklardan birinin sermayesiyle, diğerinin de emek ve girişim gücüyle katkıda bulunduğu ortaklık türüne Mudaraba denir.
Özel finans kurumlarının fon kullandırma işlemlerinden biri dış ticaretin finansmanıdır.
Dış denetime yetkili denetim kuruluşlarının belirlenmesi Sermaye Piyasası Kurulunun sorumluluğundadır.
Uluslararası piyasalardaki faiz oranlarının, ulusal piyasalara göre daha düşük olmasının nedenleri: Vergilendirme olmaması, Geri ödenmeme riskinin düşük olması, Karşılık oranlarının olmaması, Disponobilite gibi kısıtlamaların olmaması
Londra’daki bankaların oluşturduğu faiz oranına LIBOR denir.
Dünya Bankası tarafından verilen yatırım kredilerinin özellikleri:
Gelişmekte olan ülkelerin yaşam standardını arttırmaya yönelik olması
Gelişmekte olan ülkelere yönelik olması
Altyapı yatırımları, sanayi yatırımları ve eğitim gibi çeşitli alanlarda kullanılması
Ülke hükümetine ya da onun garantisiyle bir kamu kurum veya kuruluşuna verilmesi
Para piyasasının temel kurumlarından biri Ticaret bankalarıdır.
Finansal varlıkların likiditesi reel varlıklara göre daha yüksektir.
Bir ekonomide reel faiz oranı %4, beklenen enflasyon oranı %50 ise “Fisher Eşitliği” ne göre nominal faiz oranı %56 olur.
1+Nominal faiz oranı=(1+reel faiz oranı)(1+enflasyon oranı)
Şirketlerin halka açılma nedenleri:
Sermaye kullanımında etkinliğin arttırılması
Hisse senedinin pazar değerinin belirlenmesi
Vergi uygulamalarında özendirici tedbirlerin alınmış olması
Hisse senetlerinin pazarlanabilirliğinin arttırılması
İkincil piyasada hisse senedi fiyatlarının piyasanın genel davranışına göre değiştiğini savunan hisse senedi değerleme yöntemi Teknik analiz yöntemidir.
Faiz fiyatındaki %1 lik bir değişmenin, tahvil fiyatında ortaya çıkaracağı yüzdesel değişmeye Tahvilin fiyat esnekliği denir.
Sermaye piyasası Kurulunun kuruluş amaçları:
Menkul kıymetler ve sermaye piyasası ile ilgili kuruluşlar hakkında kamunun aydınlatılmasını sağlamak.
Ortaklıklarda mülkiyetin yaygınlaştırılmasını sağlamak.
Sermaye piyasasındaki sağlıksız eğilimleri önlemek
Halkın iktisadi kalkınmaya etkin ve yaygın bir şekilde katılmasını gerçekleştirmek.
Finansal varlıklarda devamlı bir piyasanın varlığı için gerekli koşullar:
Alım ve satım işlemlerinin hızlı sonuçlanması
Finansal varlıkların sık sık el değiştirebilmesi
Arz ve talep arasında çok küçük bir marj oluşması
İşlemler arasında çok düşük fiyat farklılıklarının ortaya çıkması
Menkul kıymet borsalarının fonksiyonları: Borsaya kote ettirilmiş(borsada işlem gören) finansal varlıklar için devamlı piyasa oluşturmak.
Kote edilmiş pay senetleri ve tahviller için doğru fiyatın oluşmasını sağlamaktır.
Sermaye piyasası araçları, gayrimenkul, altın ve diğer kıymetli madenler portföylerini işletmek amacıyla kurulan anonim şirketlere Yatırım fonu denir.
Aracı kurumların faaliyetleri: Menkul kıymetlerin geri alım taahhüdü ile alım-satımında bulunmak.
Portföy işletmeciliği veya yöneticiliği yapmak.
Menkul kıymetlerin geri satım taahhüdü ile alım satımında bulunmak
Menkul kıymetlerin piyasaya sunulmasında aracılığın satın alma ve satma garantisi verilerek yapılmasına underwriting denir.
Tedavülde bulunan, vadesine 1 yıldan az kalmış Devlet İç Borçlanma Senetlerinin TC Merkez bankası tarafından bankalardan veya aracı kurumlardan satın alınması işlemine Doğrudan alım denir.
Ticaret bankalarının temel işlevleri: Kaydi para yaratmak, Ulusal ve uluslararası ticareti geliştirmek, Kaynaklara akıcılık sağlamak, Kaynak kullanımını iyileştirmek.
Ticaret bankalarını, kalkınma ve yatırım bankalarından ayıran farklılıklardan biri Kaydi para yaratmasıdır.
Sigortacılığın mikro işlevlerinden biri Fiyatların daha gerçekçi düzeyde gerçekleşmesini sağlamasıdır.
Birden fazla sigorta işletmesinin tek bir riski üstlenmelerine Koasürans denir.
Faizsiz bankacılığın amaçları: İslami prensipleri ekonomik hayata uygulamak, Sosyoekonomik hedeflere ulaşılmasını kolaylaştırmak, Kar elde etmek, Topluma yararlı bir kurum oluşturmak.
Faizsiz bankacılık sisteminde en çok kullanılan finansman yöntemi Murabahadır.
Bağımsız dış denetim çerçevesinde, özel denetime tabi kuruluşlar:
Menkul kıymetlerini halka arz etmek için SPK’dan izin talep eden ortaklıklar
2499 sayılı Kanuna tabi olup ta birleşme durumunda olan kurumlar
2499 sayılı kanuna tabi olup ta devir durumunda olan kurumlar
2499 sayılı kanuna tabi olup ta tasfiye durumunda olan kurumlar
Bağımsız dış denetimde, bir bütün olarak mali tabloların güvenilirliğini bozmayacak aksaklıkların olması halinde Şartlı rapor düzenlenir.
Kamunun zamanında yeterli ve doğru olarak aydınlatılmasını sağlamak amacıyla, her türlü mali tablo ve raporların standartlarını tespit etme görevi Sermaye Piyasası Kurulunun sorumluluğundadır.
Euro tahvil piyasasının hızlı bir şekilde gelişmesinin temel nedeni Hükümet kısıtlamalarının dışında kalmasıdır.
Şirketlerin veya hükümetlerin yabancı bir paraya bağlı olarak ve o yabancı paranın ait olduğu ülke piyasasında satılmak üzere çıkardığı tahvillere Yabancı tahvil denir.
Kanada doları, Özel çekme haklarında (Special Drawing Rights) yer alan para birimlerinden değildir.
1) Fon arz edenler,fon talep edenler ve bunların piyasaya sundukları
finansal varlıklar,fon akışına aracılık eden kurumların
oluşturduğu yapının adı nedir? (Ü.1)
#Finansal Sistem
2) Hangisi ticari kredinin özelliği değildir? (Ü.2)
3)Kamunun aydınlatılması hangi kuruluşun
görevidir?(e.öğr.alış,Ü.13)
#Sermaye Piyasası Kurulu
4) Emrin yatırımcı tarafından belirtilen süre için geçerli
olduğu emir türü hangisidir?(Ü.7)
#Zamanla Sınırlı Emir
5) Dini nedenlerle faiz almak istemeyenlerin tasarruflarını
değerlendirmek için kurulan kuruluş hangisidir?(Ü.12)
#Özel Finans Kurumu(faizsiz bankacılık)
6) Kişilerden katılma belgeleri karşılığı fonları sermaye
piyasası araçlarına altın ve diğer kıymetli madenlerden
oluşturulan portföyü işletmek amacıyla kurulan sistemin adı?(Ü.
#Yatırım Fonu(kıymetli madenler fonu)
7) Kağıt merkezini bankacılık faaliyetlerinden değildir?(Ü:14)
Hangisi merkez bankasının görevi değildir?(Ü.9)
#Tüketici Kredilerini belirlemek.
9) SPK da hangisi fon türü değildir?(Ü.
#Açık sonlu fon.
10) Türkiye’de kurulan ilk kalkınma bankası hangisidir?(Ü.11)
#Sanayi ve Maadin Bankası.
11) Gelecek piyasaların hangisinde teminat vardır?(Ü.15)
#Takas Odası.
12)Özsermaye sayısının hisse senedi sayısına bölünmesiyle
bulunan değer hangisidir?(Ü:4)
#Defter Değeri.
13) Sigorta rizikolarını ve primlerini hesaplayarak sigorta
sözleşmelerin ilkelerini saptayan kişi kimdir?
#Aktüer
14) Dünyada ilk merkez bankası hangi ülkede
kurulmuştur?(e.öğr.alış.Ü.9)
#İngilter (ABD,Fransa)
15) Merkez bankası başkanını kim atar?(e.öğr.alış,Ü.9)
#Bakanlar Kurulu
16) Orta ve uzun süreli fon arz ve talebin karşılaştığı
piyasanın adı nedir?(Ü.14)
#Sermaye Piyasası.
17) Hangisi kamuyu aydınlatma bilgisi değildir?(Ü.13)
18)Yapılan ve işlenen işlemlerin doğruyu yansıttığı rapor
hangisidir? (Ü.13)
# olumlu rapor
19) Bankalarca kabul edilen mevduatlar karşılığında TC merkez
bankası nezdinde bırakılacak olan zorunlu karşılık nedir?
(sözlük)
#Munzam karşılık
20) En büyük borsa hangisidir?
#Newyork (Paris, Londra,Tokyo)
21) Özel finans kurumlarında toplanan tasarrufların güvence altına
alınması için kurulan fonun adı nedir? (Ü.12)
#Güvence Fonu
22)Özel finans kurumlarının açtığı hangi hesap kar zarara
katılma esasına göre açtırılan sabit gelir taahüdünde
bulunmaz?(Ü.12)
#Katılım Hesabı
23) Hangisi kalkınma bankasının fonksiyonu değildir?
24) Hangisi güvenilir kişinin görevi değildir?
25)Finansal varlığı kısa sürede paraya dönüştürme özelliği
nedir?(Ü.2)
#Likidite
26)Menkul kıymetin aracısız lanıp satıldığı piyasa hangi
piyasadır?(Ü.1)
#Dördüncül Piyasalar
27)SPK ‘nın çıkardığı tahvil türü hangisi değildir?
28)Uzun vadeli riski ve getirisi yüksek menkul kıymetlerden oluşan
fonlar hangileridir?(sözlük)
#Büyüme fonları
29)Sahibine belirli bir fiyattan menkul kıymeti alma satma hakkı
sağlayan nedir?(Ü.5)
#Opsiyon
30) Bankalar yeminli murakıpları hangi kurum atar?
#BBDK
31)Vadesi bir yıldan az kalmış DİBS lerin
……………………alınıp satılması nedir?
#Açık piyasa işlemi.
32) Bağımsız dış denetçiler hangi kurumun denetimine bağlıdır?
#Hazine Bakanlığı
Sermaye Piyasası Nedir ?
Para ve sermaye piyasaları genelde zaman bakımından birbirlerinden ayrılsa da, aşağıda verilen faktörler bu piyasaları birbirinden ayırmada etkili olmaktadır.
Sermaye piyasasına genellikle uzun vadeli sabit yatırımların finansmanı ile çalışma sermayesinin süreklilik gösteren kısmının finansmanı için başvurulur, işletmelerin geçici ve mevsimlik nakit ihtiyacı ise para piyasasından karşılanır.
Para piyasasında kaynaklar, vadeli ve vadesiz mevduatlardan, sermaye piyasasında ise kaynaklar, uzun süreli ve devamlılık arz eden kişisel ve kurumsal tasarruflardan oluşur.
Para piyasasının araçları; çek, senet, poliçe, bono gibi ticari belgeler ile emtia karşılığı verilen kredilerdir. Sermaye piyasasının araçları ise; uzun vade içeren hisse senedi, tahvil, hisse senedi ile değiştirilebilir tahvil, kâra iştiraki! tahvil, katılma ve intifa senetleri, banka bonoları, kâr zarar ortaklığı belgesi, iç istikrar tahvilleri ve gelir ortaklığı belgeleri, oydan yoksun hisse senetleri, varlığa dayalı menkul kıymet gibi belgelerdir.
Sermaye piyasasında vade uzun olduğundan, risk ve faiz oranı yüksektir. Para piyasasında vade kısa, risk ve faiz oranı düşüktür.
Para ve sermaye piyasaları yukarıda belirttiğimiz faktörlerle birbirinden ayrılmaya çalışılsa da, çoğu kez bu piyasaları kesin çizgilerle ayırmak mümkün değildir. Ülkemizde finans kesimi içinde en büyük paya sahip olan ticaret bankaları para piyasasının temel kuruluşu olmakla birlikte, sermaye piyasasında da yoğun bir şekilde faaliyette bulunmaktadır. Sermaye piyasasına ilişkin yapılan yasal düzenlemelerle de bankaların sermaye piyasasında daha çok etkinlikte bulunması sağlanmıştır. Sermaye piyasasından sağlanan krediler genellikle, işletmelerin bina, makina ve teçhizat gibi duran varlıklarının finansmanında kullanılır.Para piyasasında olduğu gibi, sermaye piyasasının kaynaklan da tasarruf sahiplerinin birikimleridir. Sermaye piyasasının en önemli ve yaygın araçları hisse senetleri ve tahvillerdir.
FİNANSAL SİSTEM VE ÜSTLENDİĞİ FONKSİYONLAR
Finansal sistem;fon fazlası olanlar,fon açığı olanlar finalsal piyasalar,finalsal aracılar ve organizasyon ile denetiminden sorumlu olan birimlerden oluşur.Temel olarak tasaruf sahiplerinden yatırımcılara doğru fon transferş fonksiyonunu üstlenmiş olan bir bütündür.Alıcı ve satıcıları karşı karşıya getiren ortamlara piyasa adı verilir.Fon ihtiyacı olan,yani fon arayan ekonamik birimlerle,fon fazlası olan yani fon satmak isteyen ekonomik birimleri karşı karşıya getiren ortamlara ise Finalsal Piyasa denir.Finalsal piyasaların üstlendiği fonksiyonlar şunlardır:
1-Fon transferi sağlamak;Finalsal piyasaların en temel fonksiyonu tasaruf yapanların ellerindeki fon fazlasını fon açığı olanlara aktarmaktır.Bir ekonamide temel ödünç verenler(tasaruf sahipleri) hane halklarıdır.Ekonamide borçlanan temel birim ise işletmeler ve devlettir.Fonlar ödünç verenlerden ödünç alanlara doğrudan ya da dolaylı finansman yoluyla aktarılabilir.Doğrudan finasman;borç alanların finalsal piyasalarda menkul satarak ödünç verenlerden direkt borçlanmasıdır.Dolaylı finasmanda ise fonlar,fon fazlası olanlardan finalsal aracılar yoluyla fon açığı olanlara aktarılır.
2-Risk Paylaşımı:Risk;bir varlığın gelecekteki değeri konusunda mevcut olan belirsizliktir.Tasarruf sahipleri elde ettikleri tüm varlıkları istikrarlı bir getiri beklentisi içinde mevcut varlık sepetlerine dahil ederler.Çeşitli varlıklardan oluşan bu sepete portföy denir.Servetin çeşitli varlıklar arsında dağıtılmasına ise çeşitlendirme adı verilir.
3-Likitide:Bir varlığın bir ödeme aracına dönüşüm hızı ve kolaylığıdır.
4-Enformasyon toplama ve dağıtma:Borçlanmak isteyenler hakkında ve finalsal varlıkların getirileri ile ilgili beklentiler hakkında enformasyon toplanmasını ve bunun dağıtımını mümkün kılmasıdır.Toplanacak bu enformasyon borçlanmak isteyenlerin mali geçmişleri ve borçlanılan fonlarla ne yapacakları hakkındaki bilgileride kapsar.Eksik bilgilenme(asimetrik endormasyon),borç almak isteyen tarafın borç verecek tarafın sahip olmadığı bazı bilgilere sahip olması ve gerçekleşecek finalsal işlemde bunun avantajını kullanmasıdır.Bu konu sigortacılık sektöründe çok önemlidir.
FİNALSAL PİYASALRIN YAPILANMASI
Borç ve Ortaklık Piyasaları:
Firmalar ya da kişiler finalsal piyasalardan iki temel yolla fon elde edebilirler.Bu yollardan birincisi ve en çok kullanılanı tahvil veya bono gibi bir borç aracı çıkartılmasıdır.Borç aracı:çıkaran kişinin ,aracı elinde bulunduran kişi veya kuruma belirli bir tarihe(vade)kadar düzenli aralıklarla belirli bir miktar(faiz)ödemeyi kabul ettiğini ve vade bitiminde ana parayı geri ödemeyi taahüt ettiğini gösteren anlaşmadır.Vade,bir borç aracının tarafların yükümlülüklarini yerine getirmeleri ile geçerliliğini yitireceği tarihtir.Bir yıldan kısa vadeli borç araçları kısa vadeli ,bir yıl ile on yıl arasında vadeye sahip olanlar ise orta vadeli,on yıl veya daha uzun vadeye sahip olanlar ise uzun vadeli borç araçlarıdır.Ortaklık araçları,bir işletmenin varlıklarını ve net gelirini paylaşma hakkı doğuran menkul kıymetlerdir.Bu araçlar,bunları elinde bulunduranlara genellikle periyodik ödeme(kar payı)yapılmasına olanak sağlar.Bu senedi ellerinde bulunduranlara sahiplik(mülkiyet)hakkı verir.Borç senedi yerine ortaklık senedine sahip olmanın temel dezavantajı ise ortaklık senedini elinde bulunduran kişinin artakalan alacaklı olmasıdır.
Birincil ve ikincil Piyasalar
Bir şirket veya devlet tarafından çıkartılmış olan menkul kıymetlerin ilk alıcılara satıldığı finalsal piyasalara birincil piyasa,daha önce çıkartılmış olan menkul kıymetlerin yeniden satıldığı piyasalara ikincil piyasa denir.Birincil piyasalarda satış işlemleri genellikle kapalı kapılar ardında yapıldığından bu piyasalar kamuoyu tarafından pek bilinen piyasalr değildir.Birincil piyasada menkul kıymetlerin ilk kez satışına yardımcı olan en önemli kurum yatırım bankalarıdır.Yatırım bankalarının yaptıkları bu işleme underwriting denir.Underwriting,bir şirket tarafından çıkartılan menkul kıymetlerin birincil piyasada fiyat garantisi ile satışının sağlanması amacı ile bir yatırım bankasına devredilmesi işlemidir.İkincil piyasaların sağlıklı işleyebilmesi için en önemli rol menkul kıymet broker’ları ile dealer’larına aittir.Broker,menkul kıymetlerin alıcı ve satıcılarına eşleştiren yatırım temsilcileridir.Dealer ise belirtilen fiyattan kendi nam ve hesabına menkul kıymetleri alıp satarak alıcılar ve satıcılar arasında bğ kuran finalsal aracılardır.İkincil piyasaların şirket açısından üstlendiği iki önemli fonksiyon vardır.Bunlar;
a)İkincil piyaslar finalsal araçların satışını kolaylaştırarak daha likit olmasını sağlar.
b)İkincil piyasalar,birincil piyasa satılan menkul kıymetin fiyatının belirlendiği piyasalrdır.
Borsalar ve Tezgah Üstü(Over The Counter)Piyasalar
İkincil piyasalar iki şekilde organize olur.Bunlardan birincisi borslar şeklinde örğütlenmedir.İkincisi ise tezgah üstü(OTC)piyasalardır.Borsa,menkul kıymet alan ve satanların veya bunların brıker’ların alım-satım işelemlerini gerçekleştirdikleri bu amaçla düzenlenmiş belirli bir fiziki mekandır.Tezgah üstü piysa(OTC)ise,bırsa dışında menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalardır.
Spot ve Vadeli Piyaslar
Spot piyasa finalsal varlığın hemen teslim edildiği ve ödemenin hemen yapıldığı piyasalardır.Bu nedenle bu piyasalara nakit piyasalar da denir.Vadeli piyasalar ise,menkul kıymetlerin gelecekteki bir tarihte bu günden anlaşılan bir fiyattan alınıp satıldığı piyasalardır.
Para ve Sermaye Piyasaları
Bir yıldan daha kısa vadeye sahip menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalara para piyasası,orta ve uzun menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalara ise sermaye piyasası denir.Özellikle bankalar para piyasasını aktif olarak kullanırken,sigorta şirketleri daha çok sermaye piyasasını kullanır.
FİNALSAL ARAÇLAR
1-PARA PİYASASI ARAÇLARI
Türkiye’de organize olmuş para piyasalarına 1987′de geçilmiştir.Türkiye’deki para piyasaları,TL piyasaları ve döviz piyasaları olmak üzere ikiye ayrılır.Bu piyasalardan TL para piyasasında işlem gören belli başlı menkul kıymetler(para piyasası araçları)şunlardır;
a)Hazine Bonosu:Vadesi bir yıldan kısa olan ve iskontoyla satılan devlete ait borlanma senetleridir.
b)Finasman Bonosu:Anonim ortaklıkları biçimde kurulmuş olan şirketler tarafından ihraç edilebilen kısa vadeli borçlanma araçlarıdır.Vadeleri 30 günden kısa,360 günden uzun olamaz.
c)Banka bonoları:Kalkınma ve yatırım bankalarının kaynak sağlamak amacıyla,borçlu sıfatıyla düzenleyip ihraç ettikleri emre ve hamiline yazılı menkul kıymetlerdir.
d)Bnaka garantili bonolar:Kalkınma ve yatırım bankalarından kredi kullanan anonim ortaklıklarının bu kredilerin teminatı olarak borçlu sıfatıyla düzenleyip alacaklı bankaya verdikleri emre yazılı menkul kıymetlerdir.
e)Varlığa dayalı menkul kıymet (VDMK):İhraç eden kurumun kendi tivari işlemlerinden doğan veya devaldığı alacakları karşılığında ihraç edilen menkul kıymetlerdir.
f)Yatırım fonu katılım payları:Yatırım fonu,katılma belgeleri sonucu toplanan belge sahipleri adına dağıtılması ilkesine göre hareket ederek,menkul kıymetlerden oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan mal varlığıdır.Portföy değerinin en az %25′ini devamlı olarak Türkiye’de kurulmuş anonim ortaklıklarının hisse senetlerine yatırmış olan yatırım fonları A tipi,diğeri ise B tipi yatırım fonudur.
g)Repo/Ters repo:Repo,menkul kıymetlerin geri alım taahhüdü ile satışıdır.Ters repo ise,menkul kıymetlerin geri satış taahüdü ile alımıdır.
2-SERMAYE PİYASASI ARAÇLARI
Türkiye’de sermaye piyasası araçları içinde en çok hisse senetleri ve son yıllarda eurobond’lar kullanılmakadır.
a)Hisse Senedi:Bir şirkete ait sermeyenin belli bir oranını temsil esen ve sahiplerine o oranda ortaklık hakkı sağlayan,belirli şekil şartına sahip menkul kıymetlerdir.Hisse senedi elinde bulunduran kişiye irketin net geliri ve varlıkları üzerinde alacak hakkı doğuran pay senetleridir.
b)Özel sektör tahvilleri:Tahvil,devlet ve anonim şirket tarafından ödünç para bulmak amacıyla üzerinde yazılı değerleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkarılan vadesi bir yıl ve daha uzun borç senetleridir.Özel şirketler tarafından çıkarılan tahvillere özel sektör tahvili denir.
c)Devlet tahvilleri:Kamu kesimi harcamalarını ve bütçe açıklarını finanse etmek amacıyla Hazine tarafından 1 yıl ve daha uzun vadeli borç araçlarıdır.
d)Kar ve zrar ortaklığı belgesi:Anonim ortaklıkları tarafından kar ve zarara ortak olmak üzere yurt içinde ve yurt dışında satılmak için çıkartılan menkul kıymetlerdir.
e)Katılma intifa senedi:Anonim ortaklıkların nakit karşılığı satılmak üzere ihraç ettikleri menkul kıymetlerdir.
f)Gelir ortaklığı senedi:Kamu ortaklığı idaresi tarafından ihraç edilen menkul kıymelerdir.
g)Eurobond:Uluslararası borçlanmalarda yabancı tahvil ve eurobond olmak üzere 2 yol kullanılır.Yabancı tahvil,yabancı bir ülkede satışa sunulan ve satışa sunulduğu ülkenin para birimi üzerinden ihraç edilen tahvildir.Eurobond ise,satışa suulduğu ülkenin para birimi dışında bir para birimi üzerinden ihraç edilen tahvildir.
Finansal Sistem ve Kurumlar Tüketim fazlası olan bireylerin tasarruflarının, tüketim açığı olan bireylerin kullanımına sunduğu piyasalara finansal
piyasalar denir. Bu piyasalarda fonların el değiştirmesi kıymetli evrak da denilen finansal varlıklarla olur. Bir ekonomide fon arz edenler, fon talep edenler, yatırım ve finansman araçları, yardımcı kuruluşlar ile hukuki ve idari
düzen finansal sistemi oluşturur. Finansal piyasalar; süreye göre, para ve sermaye piyasası; örgütlenme şekline göre, organize olmuş ve olmamış piyasalar; finansal varlıkların piyasaya çıkış durumuna göre de birincil ve ikincil piyasa şeklinde sınıflandırılabilir. Finansal piyasalarda fon arz ve talebinin buluşması genellikle finansal kurumlar aracılığıyla gerçekleşir. Finansal kurumlar fon maliyetini azaltmak, risk ayarlaması, vade ayarlaması ve miktar ayarlaması yapmak, danışmanlık yapmak gibi fonksiyonlar üstlenmişlerdir.
Finansal kurumlar, para yaratan ve para yaratmayan kurumlar olarak gruplandırılabilir. Para yaratan finansal kurumlar merkez bankası ve ticari bankalardır. Para yaratmayan finansal kurumlar ise yatırım ve kalkınma bankaları, sigorta kurumları, kollektif yatırım kurumları, factoring, forfaiting, leasing şirketleri, risk sermayesi şirketleridir. Finansal varlıklar, ortaklık veya alacaklılık hakkı veren, belli bir meblağı temsil eden hisse senetleri, tahviller, finansman bonoları ve hazine bonoları gibi varlıklardır. Finansal araçlar; paraya çevrilebilirlik, bölünebilirlik, geri dönülebilirlik, getiri, vade, risk gibi özellikleri açısından
farklılıklar gösterirler. Vadesi bir yıla kadar olan fon arz ve talebin karşılaştığı piyasaların başlıca finansal varlıkları, hazine bonoları, REPO, banka mevduatı,finansman bonosu, banka bonosu ve varlığa dayalı menkul kıymetlerdir. Sermaye piyasasının temel finansal varlıkları hisse senedi ve tahvillerdir.
Finansal Ekonomi – Finansal Sistem
Bir ekonomide fon arz edenler ve talep edenler , yardımcı kuruluşlar , yatırım ve finansman araçları hukuki ve idari düzenin oluşturduğu yapıya FİNANSAL SİSTEM denir. Fon açığı olan ekonomik birimlerle fon fazlası olan ekonomik birimlerin arz/talep için karşılaştıkları ayrıca finansal varlıların alınıp satıldığı yerlerdir. Para Piyasaları(Mali piyasa) : Kısa vadeli (1 yıla kadar)fon arz ve talebin karşılaştığı piyasadır. Sermaye Piyasaları : Orta ve Uzun vadeli fon arz ve talebin karşılaştığı piyasadır. Paraya Çevrilebilirlik : Finansal varlığın para gibi kullanılabilmesi ve hazır satın alma gücübü ifade etmesidir. Likitide : Finansal varlığın kısa sürede ve düşük maliyetle paraya dönüştürülme özelliğidir. Bölüne bilirlik : Finansal varlığın en az hangi miktarda paraya çevrilebilineceğini gösterir. Faiz : Nakti sermayenin belili bir süre kullanımı karşılığında sermaye sahibine ödene bedele faiz denir(maliyet unsurdur , sermayenin bedelidir , makro den.sağ.önemli fak.,likitideyi etkiler) Nominal Faiz Oranı : Reel faiz oranı ile bu orana ilave edilen enflasyon ve risk primlerinden oluşur buna cari veya piyasa faiz oranıda denir. Reel Faiz Oranı : Enflasyon ve riskin olmaması durumunda oluşan faiz oranıdır(hazine bonosu) SPK : 1981 yılında 2499 sayılı kanunla yürürlüğe girdi. İMKB : 1985 yılında yeniden organize olarak faaliyete başlamıştır
Ana Sayfa
Ara
Gold Üye
Etüt Odası
Sınav Merkezi
Çalışma Grubuna Katıl..!
Eğitim Paketi Tanıtım
Hemen Sipariş Ver
Giriş Yap
Kayıt Ol