Gönderen Konu: REESKONT İŞLEMLERİ  (Okunma sayısı 6184 defa)

muzur_06

  • Aktif Üye
  • ***
  • İleti: 233
  • Cinsiyet: Bay
  • Dost bazen minik bir kuş bazen var olmayan sevgili
REESKONT İŞLEMLERİ
« : 01 Temmuz 2008, 16:41:29 »
Alacak ve Borç senetleri Reeskontu       
ALACAK VE BORÇ SENETLERİ İLE VADELİ ÇEKLERDE REESKONT IŞLEMLERİ VE MUHASEBELEŞTIRİLMESI
Muharrem
 SAMUR
M.Ü.S.B.M.Y.O.
Muhasebe Finansman Anabilim Dalı
Araştırma Görevlisi
I. GİRİŞ
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde; dönen ve duran varlıklar grubunda yer alan alacak senetleri ile, kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar grubunda yer alan borç senetlerini bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterebilmek için reeskont işlemleri yapılmalıdır denilerek alacak ve borç senetlerinin reeskonta tabi tutulacağı belirtilmiştir.

 

V.U.K.nun 281. maddesinde "Alacaklar mukayyet değerleriyle değerlenir. Vadesi gelmemiş olan senede bağlı alacaklar değerleme gününün kıymetine icra olunur" denilmektedir. Aynı kanunun 285 maddesinde de "Borç senetleri mukayyet değerleriyle değerlenir. Vadesi gelmemiş olan senede bağlı borçlar değerleme günü kıymetine icra olunabilir. Alacak senetlerini değerleme gününün kıymetine icra eden mükellefler, borç senetlerini de ayrı şekilde işleme tabi tutmak zorundadırlar" hükmü yer alarak alacak ve borç senetlerinin reeskonta tabi tutulacağı belirtilmektedir.

 
V.U.K.nun 281 ve 285'nci maddelerine göre alacak ve borç senetlerini reeskonta tabi tutmak; banka, banker ve sigorta şirketleri için zorunlu, diğer işletmeler için ihtiyari tutulmuştur. Ancak S.P.K.na tabi işletmeler için bu ihtiyarilik pek de söz konusu değildir. Çünkü, S.P.K.nun seri XI No 1 ve tebliğ mad. 26.ya göre "Alacaklar bilançoda mukayyet (kayıtlı) değerleriyle gösterilir. Ancak, senet alacakların ve senetli borçların (Avans niteliğinde olanlar hariç) değerleme gününde reeskont işlemine tutulması şarttır. Reeskont işleminde, senette öngörülen faiz oranı; bu yoksa, resmi iskonto oranı uygulanır" denilerek S.P.K.na tabi işletmeler için bu ihtiyariliğin söz konusu olmadığı belirtilmiştir.
 

Diğer taraftan S.P.K.nun seri X1 No 1 tebliğin 3 nolu ekindeki mali tablolara ilişkin açıklamalar bölümündeki bilanço kalemlerine ilişkin açıklamalar alt başlığındaki diğer hazır değerleri "Nitelik itibariyle hazır değer sayılan vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek çekler, banka ve posta havaleleri gibi kalemleri içerir. Çek kavramının hukuki ve iktisadi niteliğine ters düşmekle birlikte bunların vadeli olanları bilançonun alacaklar bölümünde gösterilir" ifadesiyle vadeli çeklerinde alacak senetleri gibi, muhasebe tekniği ve özellikle muhasebenin temel kavramlarından "özün önceliği kavramı"na da uygun olarak reeskonta tabi tutulacağı belirtilmektedir.
 

II. ALACAK SENETLERİNİN REESKONT İŞLEMLERİ VE MUHASEHELEŞTİRİLMESİ
Alacak senetleri işletmelerin faaliyet konusu ile ilgili mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmış alacakları 11e diğer her türlü senetli alacakları içermektedir.

 
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre vadesi 1 yıla kadar olan senetli alacaklar: 121 nolu alacak senetli hesabında, 1 yıldan (azla vadeli senedi alacaklar ise 221 nolu alacak senetleri hesabında izlenmektedir. Gerek 1 yıla kadar vadeli gerekse 1 yıldan daha fazla vadeli alacak senetlerinde yapılacak reeskont işleminin aynı olmaktan. ocak 221 nolu hesapta yer alıp da vadesi 1 yılın altına düşen alacak senetleri; 121 notu hesaba borç, 221 nolu hesaba da alacak yazılarak. kısa vadeli alacak senetlerinin izlendiği 12l nolu alacak senetleri hesabına alınmaktadır.
 

Alacak senetleri Türk lirası ve yabancı para cinsinden olmak üzere iki şekilde de düzenlenebilmektedir ve durumda reeskonta ilgili kayıtlar aynı olmakla birlikte. yabancı parayla düzenlenmiş alacak senetleri önce yabancı para birimi üzerinden bir (iç iskonto formülüyle) tasarruf değeri ölçeğine göre değerlendirilmekte, sonra bulunan ( değeri, değerleme gününün konu üzerinden Türk lirasına çevrilmektedir.

 
Konumuzu bir örnek yardımıyla açıklamaya çalışalım.

 
Örnek: A işletmesinin 31.12.I994 tarihinde elinde bulunan 5.000 $ tutarında bir alacak senedinin vade tarihi 30.4.1995 olarak görülmektedir. alacak senedinin değeri ise I50.000.000 TL.dır. senet için faiz oranı k 10 ve 31.12.1994 tarihindeki döviz kuruma göre 1 $ 3B.OOO TL'dir.

 
Bu alacak senedin dönem sonundaki tasarruf değen iç iskonto formülüne göre:
Anapara x 36.500
36.500 + (Gün x faiz)
5.000 x 36.500 = 4.841 $'dır.
36. 500 + ( 120x 10)
Tasarruf değeri ise, 4841 $ x 38.000 TL = 183.958.000 TL'dir.

 
Bu alacak senedinin reeskont tutarı ve kur farkından doğan değer artışı da şöyle hesaplanmaktadır:
5.000 $ - 4841 $ = 159 $ (dolar üzerinden reeskont tutarı)
159 $ x 38.000 TL = 6.042.000 TL (Türk lirası üzerinden reeskont tutarı)
5.000 $ x 38.000 = 190.000.000 (Dönem sonu alacak senedinin Türk lirası karşılığı)
190.000.000 - 150.000.000 = 40.000.000 (alacak senedinin TL değer artış tutan)
40.000.000 - 6.042.000 = 33.882.000 Alacak senetlerinin net değer artışı
Dönem sonunda değer artışı ile ilgili yevmiye kaydı şöyle olacaktır:
31.12. 1994
121. ALACAK SENETLERİ HESABI 40.000.000
121.01 cüzdandaki alacak senetleri
646. KAMBİYO KARLARI HESABI 40.000.000
Kur farkı ile ilgili kayıt
Yine dönem sonu reeskont işlemlerine ilişkin yevmiye kaydı ise aşağıdaki gibidir:

 

 
____________________ 31.12.1994 _______________________
657. REESKONT FAİZ GİDERLERİ
HESABI 6.042.000
122. ALACAK SENETLERİ
REESKONTU HESABI 6.042.000
122.50. Yabancı para üzerinden
düzenlenen alacak senetleri
reeskontu.
Yabancı parayla düzenlenen alacak senetlerinin reeskont kaydı
____________________ _________________________

 
Eğer alacak senedi Türk parası üzerinden düzenlenmiş olsaydı yukarıdaki reeskont işlemine ilişkin yevmiye kaydında kebir hesabı olan 122 ALACAK SENETLERİ HESABININ yardımcı hesabı 122.00 Türk lirası üzerinden düzenlenen alacak senetleri reeskontu hesabı olacaktı.

 
Bir sonraki yılın (örneğimizde 1.1.1995) dönem başında reeskont işlemlerine ilişkin yapılacak yevmiye kaydı ise;
1.1.1995
122. ALACAK SENETLERİ REESKONTU
HESABI 6.042.000
122. 50. Yabancı para üzerinden düzenlenen alacak senetleri reeskontu
647. REESKONT FAİZ GELİRLERİ
HESABI 6.042.000
Alacak senetleri reeskontunun ilgili hesaba atılarak kapatılması kaydı

 

 
Yine aynı şekilde bu senet Türk parası üzerinden düzenlenmiş olsaydı yukarıdaki yevmiye kaydındaki 122. ALACAK SENETLERİ REESKONTU HESABI' nın yardımcı hesabı 122.00 Türk lirası üzerinden düzenlenen alacak senetleri reeskontu hesabı olacaktı.
III. BORÇ SENETLERİNİN REESKONT İŞLEMLERİ VE MUHASEBESİ

 
V.U.K. 285. maddesinde alacak senetlerini reeskontu tabi tutan işletmelerin borç senetlerini de reeskonta tabi tutmak zorunda oldukları belirtilmektedir. Borç senetleri reeskont işlemleri aynen alacak senetlerinde olduğu gibi yapılmaktadır. Keza borç senetleri de alacak senetleri gibi hem Türk lirası, hem de yabancı para üzerinden düzenlenebilmektedir. Dolayısıyla yabancı parayla düzenlenen borç senetleri de yabancı para üzerinden tasarruf değeriyle değerlenmekte sonra da değerleme günü kuruyla değerlenerek Türk lirasına çevrilmektedir.

 
Borç senetleriyle ilgili reeskont işlemlerini de Türk lirası üzerinden düzenlenen bir borç senedi örneğiyle gösterelim.

 
Örnek: A işletmesinin 31.12.1994 tarihinde muhasebesinde 20.000.000 TL kayıtlı bir borç senedi olduğu görülmektedir. Senedin vade tarihi 24.2. 1995 ve faiz oram da % 50'dir.
Dönem sonunda borç senedinin iç iskonto formülüne göre tasarruf değeri;

 
Anapara x 36.500 20.000.000 x 36. 500 = 18.598.726. TL'dir.
36.500 + (Gün x faiz) 36.500 + (55 x 50)
Reeskont tutan ise, 20.000.000-18.598.726= 1.401.274 TL'dir.
A işletmesinin 31.12.1994 tarihli kaydı; aşağıdaki gibi olacaktır:
31.12.1994
322. BORÇ SENETLERİ REESKONTU
HESABI 1.401.274
322.00 Türk parası üzerinden
düzenlenen borç senetleri reeskontu
647. REESKONT FAİZ GELİRLERİ
HESABI 1.401.274
Reeskont ile ilgili kayıt
A işletmesinin bir sonraki yılın başında yapacağı kayıt ise;
1.1.1995
657. REESKONT FAİZ GİDERLERİ
HESABI 1.401.274
322. BORÇ SENETLERİ
REESKONTU HESABI
322.00 Türk parası üzerinden düzenlenen
borç senetleri reeskontu 1.401.274
Borç senetleri reeskontunun ilgili hesaba atılarak kapatılması kaydı
şeklinde olacaktır.
IV. VADELİ ÇEKLERİN REESKONT İŞLEMLERİ VE
MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

 
Çek; bankada kullanımına hazır bulunan paranın üçüncü bir kişiye ödenmesi için, belirli kurallara uyularak yazılan bir ödeme emridir. Çekleri diğer kambiyo senetlerinden ayıran en önemli özelliklerden birisi de vadedir. Türk Ticaret Kanunu'nun 707 maddesinde "Çek görüldüğünde ödenir. Buna aykırı herhangi bir kayıt yazılmamış hükmündedir." denilerek çekte vade olmadığı açık bir şekilde belirtilmiştir. Çekler; likit değerleri, diğer kambiyo
senetleri ise tahsil edilecek değerleri göstermektedir.

 
Uygulamada sıkça görülen vadeli çekler likit değerleri yönünden yasal çeklerden daha çok alacak senetlerine benzemektedir. Dolayısıyla uygulamada kullanılan vadeli çekler, yasal çeklere uymamaktadır. Bu nedenle alman vadeli çeklerin dönem sonunda 101 nolu çek hesabından alınarak 122 alacak senetleri hesabında; diğer taraftan vadeli olarak verilen çeklerin de 102. verilen çek ve ödeme emirleri hesabından alınarak 321. borç senetleri hesabında gösterilmesi muhasebe tekniği açısından daha uygun olacaktır. Böylece vadeli çeklerin de dönem sonunda reeskonta tabi tutularak tasarruf değerleriyle değerlenmesi sağlanmış olacaktır.

 
Her ne kadar 1, 2 ve 3 sıra nolu olarak yayınlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerinde, vadeli çeklerin reeskontu tabi tutulacağı hususunda herhangi bir açıklık olmamasına rağmen gerek muhasebe tekniği, gerekse de bir açıklık olmamasına rağmen gerek muhasebe tekniği, gerekse de muhasebenin temel kavramlarından özün önceliği kavramı gereği, vadeli çeklerinde reeskontu tabi tutulmaları daha uygun olacaktır.

 
Diğer taraftan aktifte hazır değerler bölümündeki 101. nolu Alınan çekler hesabında yer alan vadeli çeklerin buradan alınarak Ticari alacaklar grubunda yer alan 121 nolu alacak senetleri hesabında gösterilmesi; hazır değerler bölümünün likiditesi yüksek olan gerçek hazır değerlerden oluşmasını sağlayacaktır. Ancak 101 nolu hesaptan vadeli olanları aktarırken ticari olmayan işlemlerden doğanları 13 nolu hesap grubuna göndermek ve orada da reeskonta tabi tutmak daha uygun olacaktır. Böylece işletmenin özellikle gereksinim duyduğu finansman ihtiyacı ya da planlamasını yapmaya çalışan yöneticileri ile işletmeyle yakından ilgilenen işletmenin sosyal çevresinin, bilançoyu analiz ederken; hazır değerlere ilişkin gerçekçi bilgileri edinmeleri sağlanmış olur. Bu da muhasebenin temel kavramlarından olan tam açıklama kavramı gereğidir.

 
Yukarıdaki bilgilerden sonra,
Vadeli çeklerin reeskont işlemlerine ilişkin yevmiye kayıtlarını bir örnek yardımıyla yapmaya çalışalım.

 
Örnek; X Anonim şirketi 1.10.1994 tarihinde 10 nolu fatura ile X Anonim şirketine 5.217.391. TL' sı Katma Değer Vergisi olmak üzere 34.782.609 TL tutarında mal satmış ve karşılığında toplam 40.000.000. TL tutarında ve 28.2.1995 vadeli bir adet çek almıştır.
X Anonim şirketinin mal satışına ilişkin yevmiye kaydı şöyle olacaktır:

 
1.10.1994
101. ALINAN ÇEKLER HESABI 40.000.000
101.00 Cüzdandaki çekler hesabı
600. YURT İÇİ SATIŞLAR HESABI 34.782.609
600.10 Ticari mal satışları hesabı
391. HESAPLANAN KDV HESABI 5.217.391
391.00 Satış üzerinden hesaplanan
KDV hesabı
10. nolu fatura ile mal satışı kaydı _____________________________
Vadeli çekin dönem sonunda alacak senetleri hesabına alınmasıyla ilgili kayıt ise aşağıdaki gibidir:
31. 12.1994
121. ALACAK SENETLERİ HESABI 40.000.000
121.01 Vadeli çekler hesabı
101. ALINAN ÇEKLER HESABI 40.000.000
101.00 Cüzdandaki çekler hesabı
Vadeli çekin alacak senetleri hesabına devri kaydı

 
31.12.1994 tarihinde alacak senetler için resmi iskonto oranını % 50 olarak kabul edersek; iç iskonto formülüne göre vadeli çekin dönem sonu tasarruf (gerçek) değeri aşağıdaki gibi hesaplanacaktır:
Anapara x 36.500 40.000.000 x 36.500 = 37.008.872.TL
36.500 + (Günxfaiz) 36.500 + (59x50) Çekin değerleme
günü gerçek değer.
Reeskont tutan ise; 40.000.000 - 37.008.872=2.991.128. TL'sı dır.
Dönem sonunda reeskontla ilgili kayıt:
31.12.1994 657.
657. REESKONT FAZİ GİDERLERİ
HESABI 2.991.128
657.01 Vadeli çeklerle ilgili faiz
giderleri hesabı
657.01.00 Kanunen kabul edilmeyen
giderler hesabı
122. ALACAK SENETLERİ REESKONTU
HESABI 2.991.128.
122.01 Vadeli çekler reeskontu hesabı
Vadeli çeke ilişkin reeskont faiz gideri kaydı
şeklinde olacaktır.
Dönem sonunda yukarıda 657. reeskont faiz giderleri hesabı;
31.12.1994.
690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI
HESABI 2.991.128
657.REESKONT FAİZ GİDERLERİ
HESABI 2.991. 128
657.01 Vadeli çeklerle ilgili faiz
gideri hesabı
657.01.00 Kanunen kabul
edilmeyen giderler hs.
Reeskont faiz giderinin dönem kar ve zararı hesabına devri
şeklinde 690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABINA devredilerek kapatılacaktır.

 
Ancak X Anonim şirketi 1994 yıllık beyannamesinde yukarıda hesaplanan reeskont faiz tutarını da ticari kara ilave ederek mali karı tesbit edecektir.

 
Ertesi yılın başında yapılacak yevmiye kaydı ise aşağıdaki gibidir.
1.1.1995
122. ALACAK SENETLERİ REESKONTU
HESABI 2.991.128
121.01 Vadeli çekler reeskontu hesabı
647. REESKONT FAİZ GELİRLERİ
HESABI 2.991.128
647.01 Vadeli çeklerle ilgili faiz
geliri hesabı
Alacak senetleri reeskontu hesabının reeskont faiz gelirleri hesabına devredilerek
kapanması
Yukarıda belirtilen 647. REESKONT FAİZ GELİRLERİ HESABI
ise, 1995 yılının dönem sonunda
31.12.1995
647. REESKONT FAİZ GELİRLERİ
HESABI 2.991.128
647.01 Vadeli çeklerle ilgili faiz
geliri hesabı
690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI
HESABI 2.991.128
Reeskont faiz gelirlerinin dönem kan veya zarar hesabına atılarak kapatılması
şeklinde muhasebeleştirilerek 690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABI' na devredilerek kapatılır.

 
Ancak unutmamak gerekir ki 1995 yıllık beyannamesinde de reeskont tutarını ticari kardan düşerek mali kara ulaşılmalıdır.

 
Vadeli olarak verilen çeklere ilişkin hesaplama ve yevmiye kayıtlan aşağıda açıklandığı gibi yapılacaktır:

 
103. VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ hesabında bulunan vadeli çekler dönem sonunda; 321. BORÇ SENETLERİ hesabının altında 321.01 verilen vadeli çekler alt hesabına alınarak bu hesapta görünmeleri sağlanır. Daha sonra 321. BORÇ SENETLERİ hesabının altında yer alan 321.01 verilen vadeli çeklere ilişkin reeskont tutan; 121. ALACAK SENETLERİ hesabının altında bulunan 122.01 vadeli çekler hesabında olduğu gibi iç iskonto formülü yardımıyla hesaplanır. Hesaplanan reeskont tutarı: 322. BORÇ SENETLERİ REESKONTU hesabına borç, 647 REESKONT FAİZ GELİRLERİ hesabının altında 647.01 Vadeli çeklerle ilgili faiz gelirleri hesabına alacak kaydedilir. Daha sonra 647. REESKONT FAİZ GELİRLERİ hesabımın alt hesabı olan 647.01 Vadeli çeklerle ilgili faiz gelirleri, 690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI hesabına atılarak kapatılır.

 
Ancak burada da unutmamak gerekir ki; ilgili yılın yıllık beyannamesinde mali kar hesaplanırken yukarıda bahsi geçen reeskont geliri tutan ticari kardan düşülerek mali kara ulaşılır.

 
Bir sonraki yılın dönem başında da 657. REESKONT FAİZ GİDERLERİ hesabının alt hesabı olan 657.01 vadeli çeklerle ilgili faiz gideri hesabına borç, 322. BORÇ SENETLERİ REESKONTU hesabına alacak kaydedilir. Aynı yılın sonunda 657.REESKONT FAİZ GİDERLERİ hesabının alt hesabı olan 657.01 vadeli çeklerle ilgili faiz gider hesabı; 690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI hesabına atılarak kapatılır.

 
Yine; bu döneme ilişkin yıllık beyannamede de mali kar tesbit edilirken yukarıda bahsi geçen reeskont faiz gideri tutan ticari kara ilave edilerek mali kara ulaşılır.

 
Konumuzda bahsi geçen vadeli çeklerin muhasebe tekniğine uygun olarak gerçek değerlerinin saptanması amacıyla alacak senetleri gibi reeskont işlemle tabi tutulması bu çeklerin alacak senetlerinde olduğu gibi damga vergisine tabi tutulup tutulmayacağı sorusunu da akla göstermektedir. Ancak 488 sayılı Damga Vergisi kanunun 1 sayılı tablosunun ticari işlemlerde kullanılan kağıtlar başlıklı üçüncü pozisyonunun ticari ve mütedavil senetler matlaplı (başlıklı) a bendinde "kambiyo senetler ve kambiyo. senetlerine benzeyen senetler (çekler hariç)" hükmünden de anlaşıldığı vechile çekler Damga Vergisi'ne tabi değildir.

 
V. YARARLANILAN KAYNAKLAR

 
-AKDOĞAN,NALAN- SEVİLENGÜL, ORHAN : Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğine göre
Tekdüzen Muhasebe Sistemi” 3. baskı, İstanbul 1994
-SUMER,HALUK : Seyahat Acentalarında kullanılan belgeler- defterler-
raporlar,İstanbul 1994

 
-Damga Vergisi Kanunu
-Sermaye Piyasası Kanunu
-Türk Ticaret Kanunu
-Vergi Usul Kanunu
 
ALINTIDR

Linkback: http://www.forumstajer.com/reeskont-islemleri-t891.0.html


Paylaş facebook

  Konu / Başlatan Yanıt / Gösterim Son İleti
xx
reeskont

Başlatan edadgn

10 Yanıt
2874 Gösterim
Son İleti 24 Ocak 2012, 22:02:52
Gönderen: apozbek
xx
SINAVI KAZANMAMA DURUMUNDA ASKERLİK İŞLEMLERİ

Başlatan hasan_9

11 Yanıt
4189 Gösterim
Son İleti 29 Nisan 2013, 12:22:03
Gönderen: asti
xx
Çeklerde reeskont işlemi

Başlatan ynstmz

4 Yanıt
2753 Gösterim
Son İleti 26 Ocak 2011, 08:17:34
Gönderen: ynstmz