SMMM Staja Başlama Sınavı Eğitim ve Etüt Merkezi

               DENETİMİN TÜRLERİ

1. Amaç Yönünden Denetim Türleri:
a. Mali Tablolar Denetimi
            b. Uygunluk Denetimi
            c. İç Denetim
            d. Faaliyet Denetimi
      2.   Kapsam Yönünden Denetim Türleri:
a. Zorunlu Denetim
b. İhtiyari Denetim
c. Sürekli Denetim
d. Özel Denetim
e. Ara Denetim
          3.   Statüsüne Göre Denetim Türleri:
      a. Bağımsız Denetim ( Dış Denetim )
      b. İç Denetim
      c. Kamu Denetimi

   Mali Tablolar Denetimi:

   Bu tür denetim çalışmasında, işletmenin mali tablolarının, mali durumu ve faaliyet sonuçlarını doğru ve dürüst, genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine ve yasal düzenlemelere uygun olarak yansıtıp yansıtmadığı konusunda bir görüş oluşturulmaya çalışılır. Bu denetime '' Bağımsız Denetim'' ve '' Dış Denetim'' isimleri de verilmektedir.
   Mali Tabloların denetiminde denetçinin dayanağı olan önceden saptanmış ölçütlerin temeli, genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine dayanmaktadır.
Bu tür denetimin amacı işletmenin mali tablolarına güvenilirlik kazandırmaktır.
Mali tabloları denetleyen denetçi, işletmeeden veya herhangi bir gruptan ayrı olarak bağımsız bir kişiliğe sahiptir.
Amaç; mali tablodaki yanlış beyanların ortaya çıkarılmasıdır.
Denetçi tarafından mali tablo hakkında bir bütün olarak tek bir görüş oluşturmaktadır.
Denetçi mali tabloların güvenilirliği hakkındaki görüşünü mantıklı bir temele oturtmaktadır.
Hata ve hileleri ortaya çıkarmak.
Hata ve hileleri önlemek.
Yönetime öneride bulunmak

   Uygunluk Denetim:

   Uygnluk denetiminin amacı, belli bir otorite tarafından konulmuş olan kurallara, uygulayıcıların uyma derecelerinin belirlenmesine yöneliktir. Uygunluk denetiminde önceden saptanmış ölçütler olarak kabul edilen kurallar uygulamada iki farklı grup tarafından oluşturulmaktadır. Bunlar; işletme tepe yönetimleri ve devlet kurumlarıdır. İşletmelerde bu tür denetim genellikle iç denetçiler tarafından yapılmaktadır. Örnek; Bir banka şube müdürünün kredi verme sınırını aşıp aşmadığının, banka müfettişleri tarafından incelenmesi.
   
   Faaliyet Denetimi:

   Faaliyet denetimi 1960'lı yıllardan itibaren gelişmeye başlayan bir denetim türüdür. Faaliyet denetimi, işletmenin faaliyetlerinde genel olarak etken ve etkin çalışıp çalışmadığını ortaya koymayı amaçlayan bir denetim türüdür. Etkenlik; işletmenin amaçlarına ulaşmada başarılı olup olmadığını ölçmeye yaramaktadır. Etkinlik ise; işletmenin amaçlarına ulaşma da kaynakları verimli kullanıp kullanmadığını ölçme görevini yerine getirmektedir.
   Faaliyet denetimi salt muhasebe işlemleri ile sınırlı olmayıp, işletmenin diğer işlevlerini de içermektedir. ( Mali olmayan işler; örgüt yapısı, pazarlama politikaları,, bilgi işlem faaliyetleri Faaliyet Denetimine girmektedir. )
   Ölçüt olarak; bütçeler, başarı ölçütleri, oranlar ve sektör ortalamaları kullanılmaktadır.
   Vergi inceleme elemanlarının özellikle imalatçı işletmelerde uyguladıkları randıman oranlarını dikkate alarak yaptıkları denetimde faaliyet denetimidir.

            DENETÇİ VE TÜRLERİ

1. Denetçinin Tanımı ve Özellikleri:

   Denetçi, denetim faaliyetlerini sürdüren, yeterli mesleki bilgi ve deneyime sahip, bağımsız davranan, gerekli ahlaki nitelikleri olan ve çalışmalarında yeterli özeni gösteren kişidir.

Denetçi, yeterli mesleki bilgi ve deneyime sahip olmalıdır.
Denetçi, bağımsız davranma özelliğine sahip olmalıdır.
Denetçi, çalışmalarında gerekli özeni göstermelidir.
Denetçi, kişilikli ve ahlaklı olmalıdır.

1. Denetçinin Türleri:

    '' Bağımsız Denetçiler '' , '' İç Denetçiler '' ve '' Kamu Denetçileri '' olmak üzere üç gruba ayrılır.

      Bağımsız Denetçiler:

   Bağımsız denetçilerin en başta gelen görevleri mali tabloların denetimidir. Bu denetim görevini yaptıklarında bağımsız denetçi ve dış denetçi adını alırlar.   
İşletmelere vergi konularında danışmanlık yapmak
Çeşitli konularda yönetim danışmanlığı yapmak
Muhasebe sistemleri kurmak veya mevcut durumu incelemek ve öneride bulunmak
İç kontrol yapısını oluşturmak
İşletme de iç denetim işlevinin oluşumuna yardımcı olmak
İşletmeler adına çeşitli kurumlarda temsil görevini yürütmek
İşletmelere işgören bulunmasında yardımcı olmak.
   Mali tabloların denetiminde, bağımsız denetçilerden beklenen, işletmenin mali tablolarında yer alan bilgilerin temelde, genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluk derecesi hakkında bir görüş belirtmektir. Bu açıdan bakıldığında, işletmelerde olabilecek hata ve hilelerin önlenmesini, mali tabloların doğru ve dürüst bir biçimde düzenlenmesi yönetimin sorumluluğundadır.
   İşletmenin sonradan içine düşebilecği olumsuz durumlar denetçiyi bağlamaz.

   İç Denetçiler:

   İşletmenin sürekli çalışanı olarak, işletme bünyesinde denetim faaliyetlerini yürüten kişilere iç denetçi adı verilmektedir.
İşletme varlıklarının yeterince korunup korunmadığını araştırmak
Muhasebe belge ve bilgilerinin güvenilir olup olmadığını belirleme
İşletme tepe yönetimi tarafından belirlenmiş olan politika ve prosedürlere uyulma derecesini izleme
İşletme faaliyetlerinin etken ve etkin olup olmadığı konusunda görüş oluşturma
İşletme yönetiminin istediği özel araştırmaları yapma
Bağımsız denetçilerle işbirliğine girme
   İç denetçilerin görevlerinden anlaşılacağı üzere, işletmelerde uygunluk ve faaliyet denetimi yaparlar. İç denetçiler yaptıkları çalışmalar sonucunda bulgularını ve önerilerini bir rapor biçiminde tepe yönetimine sunarlar.

   

   Kamu Deneçileri:

   Kamu kurumlarına bağlı olarak çalışıp, kamu yararına denetim yapan kişilere, kamu denetçisi adı verilmektedir. Kamu denetçileri, oluşturulmuş olan yasa, yönetmelik ve genel politikalara göre denetim faaliyetinde bulunurlar.
   Kamu denetçileri, kendi kurumlarında yaptıkları çalışmalarda iç denetim, özel sektör kuruluşlarında yaptıkları çalışmalarda kamu denetimi görevini yerine getirirler. Bunlar;

Devlet Denetleme Kurulu,
Sayıştay
Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu
Maliye Bakanlığına bağlı, Maliye Müfettişleri, Hesap Uzmanları, Gelirler Kontrolörleri ve Vergi Denetmenleri Kurulları
Hazine Müşteşerlığı, Bankalar Yeminli Murakıplar Kurulu
Sermaye Piyasassı Denetleme Kurulu
Ticaret Bakanlığı Teştif Kurulu
SSK Teftiş Kurulu
   

      GENEL KABUL GÖRMÜŞ DENETİM STANDARTLARI

   Denetim standartları, denetçiye mesleki sorumluluğunu yerine getirmesinde yardımcı olan ve ona denetim faaliyetlerinde ışık tutan genel ilkelerdir.

Standartların  amacı denetim çalışmalarının kalitesini üst düzeyde tutabilmektir.
Bu standartlar denetçilerin niteliklerini, sorumluluklarını, yapmaları gereken çalışmaların neler olması gerektiğini genel düzeyde belirleyen kurallar topluluğudur.
Standartlar denetçilere yol göstermeyi amaçlayan kılavuzlardır.

   Genel Standartlar:

   Denetim çalışmaları, yeterli mesleki eğitim ve deneyime sahip, denetçi adı verilen kişi veya kişiler tarafından yapılmalıdır.
   Denetçiler, görevlerinin her aşamasında bağımsız davranma mantığını korumalıdırlar.
   İncelemeler sırasında ve denetim raporu hazırlanırken gerekli mesleki özen gösterilmelidir.
   
   Mesleki Eğitim ve Deneyim: Birinci standart denetimi yapan kişilerin yeterli mesleki eğitim ve deneyime sahip olmaları gerektiğini belirlemektedir.
   Bağımsızlık: Denetim faaliyetlerinin sürdürülmesinde, sonuçların değerlendirilmesinde ve denetim raporunun oluşturulmasında yansız bir bakış açısına sahip olmalıdır.
   Gerekli Mesleki Özen: Denetçinin denetim çalışmalarında, işine gereken önem ve özeni göstermesi gerekmektedir.

   Çalışma Alanı Standartları:

   Denetim çalışması yeterli bir biçimde planlanmalı ve varsa yardımcılar uygun bir biçimde gözlenmelidir.
   Denetçi, çalışmalarını planlamak ve uygulayacağı testlerin niteliğini, zamanlamasını ve de kapsamını belirleyebilmek için, işletmenin iç kontrol yapısını incelemeli ve değerlendirmelidir.
   İncelenen mali tablolar hakkında bir görüşe ulaşılmasına yardımcı olması amacıyla, sayım, gözlem, soruşturma ve doğrulama gibi denetim teknikleri yardımıyla yeterli sayı ve güvenilirlikte kanıt elde edilmelidir.
   Çalışma alanı standartları, genel standartların aksine denetçinin kişiliği ile ilgili olmayıp, denetim çalışmasına başladığında en azından neler yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır.

   Denetimin Planlanması ve Gözetim: Denetim sürecinin ilk aşaması, denetim planının hazırlanmasıdır. Denetim Planlaması yapılmasının temelde üç nedeni vardır:

Yeterli sayı ve kalitede kanıt elde edebilmek,
Denetim maliyetlerini mantıklı bir düzeyde tutabilmek,
Denetlenen işletme ile ilgili yanlış anlaşılmalara olanak vermemek.

   İç Kontrol Yapısının İncelenmesi ve Değerlendirilmesi: İç kontrol yapısı ne kadar kaliteli ise    bilgilerin güvenilirliği de o oranda artmaktadır. Genel kabul görmüş denetim standartları, bağımsız denetçiden çalışmalarının yapısını, zamanlamasını ve kapsamını belirlemeden önce işletmenin iç kontrol yapısını incelemesini ve değerlendirmesini istemektedir.

   Yeterli Sayı ve Kalitede Kanıt Toplama:
   
   

   Raporlama Standartlar:

   Bu bölümde yer alan standartların tümü, her denetim çalışmasının, sonunda düzenlenen denetim raporunda bulunması gereken özelliklere ayrılmıştır.

   Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkelerine Uygunluk: Raporlama standartların ilki, denetçiden incelenen işletmenin mali tablolarında yer alan bilgilerin genel kabul göörmüş muhasebe ilkeleri ile olan uygunluk derecesini belirtmesini istemektedir.
   Devamlılık Özelliği: Bu standart, işletmenin denetlendiği yıl ile önceki yıla ait mali tablolarında yer alan bilgilerin karşılaştırılabilir özellik taşıyıp taşımadıklarını kontrol altına almaktadır.
   Açıklayıcı Bilgiler: Denetçi bu açıklayıcı bilgilerin yeterli olup olmadığını raporunda belirtmek zorundadır.
   Denetçi Görüşünün Beyanı: Bu standart, denetçinin mali tabloları incelemesi sonucunda vardığı görüşünü raporunda belirtmesi gerektiğini hüküm altına almaktadır. Genel kabul görmüş denetim standartları denetçiye görüş bildirme konusunda dört seçenek sunmaktadır. Olumlu Görüş, Şartlı Olumlu Görüş, Olumsuz Görüş ve Görüş Bildirmekten Kaçınma.