SMMM Staja Başlama Sınavı Eğitim ve Etüt Merkezi

DENETİM

İktisadi faaliyet ve olaylara ilişkin iddiaların, önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak ve
sonuçlarını ilgi duyanlara bildirmek amacıyla tarafsızca kanıt toplayan ve bu kanıtları değerleyen sistematik bir süreçtir.


DENETİMİN UNSURLARI

1-İktisadi faaliyet ve olaylara ilişkin iddialar

2-Önceden saptanmış ölçütler : (Kanun, Yönetmelik vb. ölçütlere uygunluk)

3-İlgi duyanlara bildirme

4-Tarafsızca kanıt toplama ve kanıtları değerlendirme

5-Denetim bir süreçtir
Amaç yönünden:

1. Mali tablolar denetimi
2. Uygunluk denetimi
3. İç denetim
4. Faaliyet denetimi


Kapsam yönünden;

1- Zorunlu-ihtiyari denetim
2- Sürekli-özel denetim


SPK’ya göre denetim türleri;

1. Sürekli denetim
2. Sınırlı denetim
3. özel denetim


Amaç Yönünden Denetim Türleri

A.Muhasebe (Mali Tablolar) Denetimi:

Mali tabloların genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluğunun ve bir bütün olarak gerçeği yansıtıp yansıtmadığının denetimidir. Mali tablolar denetimini genelde bağımsız dış denetçiler ve kamu denetçileri tarafından yapılmaktadır.

Muhasebe denetiminin amacı

Birinci amaç: Mali tabloların genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluğunun denetlenmesidir.

Diğer amaçlar

1.Varlık- kaynak, gelir-gider kalemlerinin gerçeğe uygun gösterilmesini sağlamak.
2.Mali tabloların tutarlılık kavramına uygun düzenlenmesini sağlamak.
3.Mali tabloların tam açıklama kavramına uygun düzenlenmesini sağlamak.
4.Mali tabloların güvenirliğini artırmak.
5.Mali tabloların karşılaştırılabilirliğini sağlamak.
6.Hata ve hilelerin önlenmesini sağlamak.
7.Yönetime önerilerde bulunmak.


B.Uygunluk denetimi:

İşletme faaliyetlerinin gerek işletme yönetimince ve gerekse yetkili kurum ve kuruluşlarca konulmuş kurallara (ana sözleşme,yönerge,teknik düzenlemeler,işletme politikaları vb. gibi) uyulup uyulmadığının tespit edilmesine yönelik denetimdir.
Uygunluk denetimini genellikle iç denetçiler ile kamu denetçileri yapmaktadır.

Denetçi konulan kuralları eleştiremez, değiştiremez, sadece veri olarak kabul eder. Bir vergi denetmeninin yapmış olduğu denetim türü uygunluk denetimidir veya iç denetçinin yönetimin koyduğu kurallara uyulup uyulmamasını denetlemesi uygunluk denetimidir.

C .İç denetim :

İç denetimin amacı; işletme varlıklarının her türlü zarara karşı korunup korunmadığını,faaliyetlerin saptanmış politikalarla uyum içinde yürütülüp yürütülmediğini ve iç kontrol sistemlerinin etkinliğini ve verimliliğini araştırmaktadır.
İç denetim, Uygunluk denetiminden daha kapsamlı birdenetimdir. İç denetimde maddi olayların yanında maddi olmayan olaylar da denetlenir. İç denetim etkinlik ve verimlilik araştırması yapar ve etkili bir iç denetim iyi bir yönetim kontrol aracıdır

D.Faaliyet denetimi:

Faaliyet Denetimi, işletme dışındaki uzman kişilerce yapılan,işletme yönetiminin başarısını ortaya çıkarmaya yönelik geniş
kapsamlı bir denetim türüdür.

Amacı: Bir işletmenin; işletme politika ve faaliyetlerinin etkinliğinin, işletmenin örgütsel yapısının,iş akışlarının, iş
kontrol sistemlerinin ve genelde yönetim başarısını saptamaktır.Faaliyetler objektif değerlendirilmeye çalışılır ve yönetime
önerilerde bulunulur İlk bakışta uygunluk denetimi ile faaliyet denetimi benzerlik göstermektedir fakat farklılıklar mevcuttur.

Uygunluk denetimi ile faaliyet denetimi arasındaki önemli farklar

1.Uygunluk denetimi, yetkili üst makamlarca saptanmış ölçütlere uyulup uyulmadığını araştırır. Faaliyet denetimi ise işletmenin başarısını, işletme politikalarının etkinliğini, iç kontrol sistemini, yönetimin başarısını saptamaya çalışır.

2.Faaliyet denetimi, daha geniş kapsamlıdır. Uygunluk denetimi işletmenin başarılı olup olmadığı konusuyla ilgilenmez.

Faaliyet denetimi işletmenin başarısını değerlemeye yönelik bir denetim olduğu için, işletme yönetimine önerilerde bulunulabilir

Kapsam Yönünden Denetim Türleri

1.Zorunlu-İhtiyari denetim:

Zorunlu denetim,yasal düzenlemeler ve mevzuat hükümleri gereğince düzenli olarak yapılması gerekli olan denetimdir.
İhtiyari denetim ise hiçbir yasal zorunluluk olmadan işletmenin kendi isteği ile yaptırdığı denetimdir.Örneğin;İşletmenin yaptırdığı iç denetim ve faaliyet denetimi işletmenin kendi isteği doğrultusunda yapıldığı için ihtiyari bir denetimdir.

2.Sürekli-Özel denetim:

Sürekli denetim,düzenli olarak her yıl veya hesap döneminin incelenmesi ve mali tabloların genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri ve mevzuat hükümlerine uygunluğunun denetlenmesi esasına dayanır.

Özel denetim ise, belirli bir olayın meydana gelmesine bağlı bu olaylarla ilgili işlem ve hesapların veya o döneme ait mali tabloların denetlenmesidir.

SPK kapsamında olan bir işletme, tasfiye, birleşme, menkul kıymet ihracı gibi özel durumlarda özel denetim yaptırmak
zorundadır.

SPK’ya Göre Denetim Türleri

1.Sürekli denetim(Yılsonu denetimi):

Halka açık şirketlerin, SPK gözetimine tabi diğer şirketlerin, bankaların, sigorta şirketlerinin yıl sonu mali tablolarının genel
kabul görmüş denetim standartlarına uygun şekilde yapılan denetimdir. Her yılsonunda yapılır. Sürekli denetimde zaman
kısıtlaması olmadığı için her türlü denetim tekniği uygulanabilir ve denetim raporu daha güvenilir ve doğruluk derecesi daha
yüksektir.


2.Sınırlı denetim(Ara dönem denetimi):

SPK kanunu gereğince yapılan ara mali tabloların denetimidir.

Sınırlı denetime tabi şirketler şunlardır;
-Halka açık şirketlerden hisse senetleri borsada işlem gören şirketler,
-Aracı kurumlar,
-Menkul, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve fonları,
-Emeklilik yatırım fonları.

Bu denetimin sürekli denetimden en büyük farkı, denetim toplamada sınırlama olmasıdır. Denetlenen dönem açısından
sınırlılık yoktur, incelenen olayların kapsamı sınırlıdır. Sınırlı denetimde denetçi, genellikle denetim tekniklerinden bilgi
toplama ve analitik inceleme tekniklerini kullanarak denetim yapmaktadır.
Sınırlı denetimde denetçi stok sayımı, teyit mektubu gibi konularda zorluk yaşayabilir.
Sınırlı denetimde denetçi ara mali tabloların tam ve doğru olduğuna güvence vermez, sadece mali tabloların hazırlanmasında ilke ve kurallara uyulduğunun güvencesini verir.


3.Özel denetim:

Özel denetim, işletmelerin tasfiye, birleşme,devir,menkul kıymet ihracı gibi durumlarda ve halka ilk defa açılacak
şirketler için yapılan denetim türüdür.